Sivil toplum alanında faaliyet göstermek isteyen pek çok kişi, "Dernek mi kursam, vakıf mı?" sorusunun cevabını arar. Her iki yapı da kâr amacı gütmez; ancak hukuki nitelikleri, kuruluş süreçleri, yönetim biçimleri ve mali yapıları birbirinden önemli ölçüde ayrılır. — 1. TANIM VE HUKUKİ DAYANAK Dernek: Türk Medeni Kanunu'nun 56. maddesi ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu kapsamında düzenlenir. En az 7 gerçek ya da tüzel kişinin ortak amaç etrafında bir araya gelmesiyle kurulur. Dernek, üye temelli bir yapıdır. Vakıf: Türk Medeni Kanunu'nun 101. maddesi ve 5737 sayılı Vakıflar Kanunu kapsamındadır. Gerçek veya tüzel kişilerin belirli bir serveti, kalıcı bir amaca tahsis etmesiyle oluşur. Vakıfta üye yoktur; mal varlığı esastır. — 2. KURULUŞ SÜRECİ Dernek Kurmak: • Minimum 7 kurucu üye gereklidir. • Tüzük hazırlanır ve İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü'ne bildirim yapılır. • Kuruluş harcı ve noter ücreti ödenir (2026 itibarıyla yaklaşık 2.000–5.000 TL). • Süreç görece hızlıdır; ortalama 1-3 ay içinde tamamlanır. Vakıf Kurmak: • Resmi senet ya da vasiyetname ile noter huzurunda kurulur. • Asgari kuruluş varlığı: gerçek kişiler için 500.000 TL, tüzel kişiler için 1.000.000 TL özkaynaktır (2026 güncel miktarlar için Vakıflar Genel Müdürlüğü'nü kontrol edin). • Mahkeme tescili ve Vakıflar Genel Müdürlüğü denetimi zorunludur. • Süreç daha uzun ve maliyetlidir; ortalama 3-6 ay sürer. — 3. YÖNETİM YAPISI Dernek: • Üyeler en yüksek karar organıdır; genel kurul düzenli olarak toplanmak zorundadır (en az her 3 yılda bir). • Yönetim kurulu, denetim kurulu gibi organlar üyeler tarafından seçilir. • Kararlar demokratik oylama ile alınır. • Her üye eşit oy hakkına sahiptir. Vakıf: • Mütevelli heyeti (vakıf yönetim kurulu) temel karar organıdır. • Mütevelli üyeleri genellikle kuruluş senedinde belirlenir ya da mevcut heyet tarafından seçilir. • Dışarıdan üye almak zorunlu değildir; kapalı bir yönetim yapısı mümkündür. • Vakıf Genel Müdürlüğü denetim yapar. — 4. MALİ YAPI VE GELİR KAYNAKLARI Dernek: • Üye aidatları temel gelir kaynağıdır. • Bağış ve yardım kabul edilebilir. • Şartlı bağış alabilmek için izin gerekmeyebilir. • Yurt dışından bağış için Bakanlar Kurulu izni aranır. • Ticari işletme kurabilir (ancak elde edilen gelir amaca uygun kullanılmalıdır). Vakıf: • Kuruluş sermayesinin getirisi temel gelir kaynağıdır. • Bağış, vasiyet ve hibe de kabul edilebilir. • Vakıflar kendi şirketlerine ortak olabilir; bazı vakıflar büyük ticari gruplarla bağlantılı çalışır. • Vergi muafiyeti ve kamu yararı statüsü daha yaygın bir yapıdır. — 5. VERGİ VE TEŞVIKLER Her iki yapı da kâr amacı gütmediğinden kurumlar vergisinden muaftır; ancak bazı gelirler üzerinden vergi uygulanabilir. Kamu Yararına Çalışan Dernek statüsü, Bakanlar Kurulu kararıyla kazanılır ve derneklere önemli vergi avantajları sağlar. Vakıflarda ise Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından tanınan "vergi muafiyeti" statüsü, bağışların gelir vergisinden düşülmesine olanak tanır. — 6. HANGİSİ SİZE UYGUN? Dernek tercih edin eğer: → Demokratik, üye tabanlı bir yapı istiyorsanız → Küçük bir bütçeyle başlamayı planlıyorsanız → Topluluk katılımı ve gönüllülük öne çıkıyorsa → Kısa sürede kuruluşu tamamlamak istiyorsanız → Yerel veya ulusal ölçekte sivil inisiyatif yürütecekseniz Vakıf tercih edin eğer: → Büyük bir mal varlığını kalıcı bir amaca tahsis edecekseniz → Uzun vadeli kurumsal yapı hedefliyorsanız → Kurucuların kontrolde kalmasını istiyorsanız → Kapsamlı ticari faaliyetler planlanıyorsa → Aile mirası ya da kurumsal sürdürülebilirlik amaçlanıyorsa — 7. SONUÇ Dernek ve vakıf, sivil toplumun iki temel taşıdır. Hangisinin doğru seçenek olduğu; bütçenize, yönetim anlayışınıza, uzun vadeli hedeflerinize ve hedef kitlenize göre değişir. Eğer kuruluş sürecinde destek almak ya da mevcut bir dernek veya vakfı keşfetmek istiyorsanız, Dernek.org.tr platformunu ziyaret edebilirsiniz. Türkiye genelindeki binlerce STK, platform üzerinde aranabilir, kampanyaları ve etkinlikleri takip edilebilir durumdadır. Yasal ve mali danışmanlık için mutlaka uzman bir avukat veya mali müşavirle görüşmenizi öneririz. Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır.